Aktualności

06 kwietnia 2018 10:45 | Aktualności

KONFLIKTY MIĘDZYUCZNIOWSKIE

 

          Każde środowisko wychowawcze stanowi miejsce ścierania się różnych postaw, obyczajów i interesów reprezentowanych zarówno przez jednostki, jak i grupy. Tego rodzaju układ może być i jest źródłem szeregu konfliktów, które są nie tylko skutkiem szerokiej płaszczyzny działania szkoły, ale też koniecznością wkomponowaną w jej funkcjonowanie. Ten rodzaj konfliktów jest w szkole jednym z najpowszechniejszych i najbardziej dokuczliwych. Głównie dlatego, że uczeń nie może uwolnić się od „towarzystwa” swoich rówieśników. Ze względów strukturalnych i organizacyjnych przebywa z nimi nieustannie. Jakkolwiek byłoby, inni uczniowie są zawsze na bliższym czy dalszym planie szkolnego życia ucznia. Kontakty z nimi są dla niego nadzwyczaj istotne. Dzięki nim może on zaspokajać część swoich potrzeb, wśród których dominują potrzeby afiliacji, uznania, prestiżu, osiągnięć. Grupa rówieśnicza zamienia się w silny katalizator ułatwiający młodemu człowiekowi autorefleksję. Dziecko uczy się odczytywać emocje cudze i własne, uczy się je wyrażać i kontrolować. Napotyka na odmienne od swoich punkty widzenia kolegów na sprawy tkwiące w polu wspólnego doświadczenia. Uczy się, że cechy, takie jak: gotowość do współdziałania, koleżeńskość, chęć służenia pomocą, to warunki utrzymywania dobrych relacji między rówieśniczych.

           Tak dzieje się głównie wtedy, gdy te kontakty przebiegają harmonijnie i uczeń ma poczucie wsparcia ze strony rówieśników, czerpiąc satysfakcję z obcowania z nimi. Kontakty z nimi mogą uczyć też czegoś całkowicie odmiennego. Gdy relacje z nimi nie są dobre, gdy wkracza w nie egoizm, pragnienie rywalizacji i chęć wygranej za każdą cenę, musi pojawić się konflikt. Dziecko odkrywa wtedy, że grupa kolegów jest wewnętrznie zróżnicowana, że ściera się w niej pragnienie dominacji z siłami oporu, gdzie raczej spór i rywalizacja, a nie harmonia i współdziałanie, są głównymi wyznacznikami codziennych uczniowskich zachowań.

 Rozbudzona chęć dominacji, silna potrzeba uznania, pragnienie osiągnięć i nastawienie na maksymalizację nagród – to jeden z głównych powodów spięć z kolegami. Uczeń funkcjonuje w wyniszczającym go poczuciu zagrożenia ze strony rówieśników, z którymi musi prowadzić nieustanną walkę. Walka toczy się o stopnie, o życzliwość nauczycieli, o pozycję w grupie, o forsowanie własnych racji, o ochronę siebie w sytuacji odczuwanego zagrożenia, o prawo do wyrażania sprzeciwu wobec norm zespołowych, których nie akceptuje.

              W kontaktach między młodymi ludźmi bardzo często można zaobserwować wzajemną niechęć, zazdrość, brak zrozumienia i szacunku dla młodszych i słabszych.

Dla prawidłowego rozwiązania konfliktu bardzo ważne jest poznanie jego typowych faz, które dadzą nam informację o poziomie konfliktu. Można wyróżnić następujące fazy:

  • Pierwsza faza to dostrzeżenie że ,, coś jest nie tak”. To faza przeczuć, napięć.
  • Druga faza to wzajemna wrogość. Narastają negatywne uwagi, wzajemne zarzuty.
  • Faza trzecia określona jako kulminacja, w której następuje rozładowanie napięcia przez zachowanie agresywne. Nie przyjmujemy jakichkolwiek argumentów, rozsądek opuszcza osoby.
  • Faza czwarta to wyciszenie. Jeśli strony mają ze sobą komunikację, są w stanie spokojnie rozważyć problem, oddzielić emocje od faktów.
  • Faza piąta jest porozumieniem, które pozwala na rozpatrzenie wzajemnych interesów, skonfrontowanie stanowisk, dalsze współdziałanie i koegzystencje.

Przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę osobowość wychowanków, zazwyczaj konflikt powoduje agresywność, brak tolerancji zarówno w stosunku do wychowawców jak i poglądów kolegów, zazdrość o  pozycję w grupie, opinie o sobie i innych oraz zasoby materialne.

Działania podejmowane w celu rozwiązania konfliktu wywołują określone skutki. Czynności podejmowane w sytuacji konfliktu (przez jedną lub dwie strony) można sklasyfikować  w trzech obszarach działań, ze względu na moment stosowania albo cel. Pierwszy typ działań dotyczy wyłącznie niwelowania skutków, co nie prowadzi do rozwiązania konfliktu. Drugi typ działań opiera się na przyczynach konfliktu, przy czym celem jest tu niedopuszczenie do konfliktu, bądź dalszych jej etapów. Natomiast trzeci typ działań dotyczy rzeczywistego rozwiązywania konfliktu przez podejmowanie określonych działań już w trakcie jego trwania.

Sposób rozstrzygania konfliktów, zależy od tego, jak wychowawca postrzega istotę negocjacji oraz od jego umiejętności negocjacyjnych. Po pierwsze, ważne jest, aby w toczącym się sporze postrzegać nie tylko sprzeczności ale też zbieżności interesów. W tym przypadku konflikt jest rodzajem intelektualnego sporu, który wymaga zaprezentowania własnych opinii i sądów sprzecznych z innymi oraz wspólnego poszukiwania zbieżności prowadzących do porozumienia. Prawidłowo pokierowany przez wychowawcę spór pozytywnie wpłynąć może na motywację wychowanków do osiągania pożądanych wyników. Konflikt zmusza strony do uważnego wsłuchiwania się w argumentację i propozycje oponentów.

      Chcąc dowieść racji wychowankowie starają się aktywnie prezentować swoje stanowiska.  Po wysłuchaniu i zrozumieniu drugiej strony, starają się ponownie tworzyć własną koncepcję rozwiązania problemu. Proces powyższy powtarzany jest do momentu, aż różnice w propozycjach zostaną rozwiązane, porozumienie osiągnięte, spór zakończony. Potrzeba dialogu, a tym samym negocjowanie określonych stanowisk, wymaga od wychowawców opanowania umiejętności zachowania się w sytuacjach sprzeczności i konfliktów. Umiejętności te mają szczególne znaczenie zarówno przy metodach opartych o spór, jak i przy uczeniu się współpracy, gdzie ważne są interesy wszystkich stron konfliktu. Osiągnięcie przez wychowanków tych umiejętności wymaga od wychowawcy wcześniejszej pracy z nimi w zakresie akceptacji siebie i innych, wzajemnej tolerancji, umiejętności prowadzenia rozmowy, otwartości na odmienny punkt widzenia, twórczego myślenia oraz asertywności.

       Ważne w negocjacji jest również to, że wychowawca pokazując, że rozumie co czują wychowankowie, wzmacnia możliwość dojścia do pozytywnego rozwiązania problemu. Zrozumienie reakcji, nieraz ich gniewu czy złości, nie dowodzi słabości wychowawcy, lecz odwrotnie – jest wyrazem jego siły. Po wysłuchaniu wychowanków o potwierdzeniu, że rozumie ich, kolejnym  krokiem ,,przechodzenia na ich stronę” jest przyznanie racji tam, gdzie jest to możliwe. Ponieważ celem negocjacji jest poszukiwanie zbieżnych argumentów oraz zgodności stanowisk, ważne jest aby wychowawca znalazł wiele okazji, by móc powiedzieć ,, tak, macie rację, w tym momencie zgadzam się z wami”.

W gestach zgody zawierają się również takie zachowania pojednawcze jak:

  • przeproszenie,
  • ustępowo i zaproponowanie rozwiązania kompromisowego,
  • wykazanie zainteresowania problemami drugiej strony,
  • uznanie prawa do posiadania przez drugą stronę własnego stanowiska,
  • ujawnienie własnych potrzeb oraz przeżyć emocjonalnych związanych z przedmiotem negocjacji,
  • wyrażanie pozytywnych uczuć wobec drugiej strony,
  • zainicjowanie poszukiwania takich uzgodnień, które będą satysfakcjonowały obie strony.

           Istotnym elementem jest zaangażowanie wychowanków w rozwiązywanie problemu. Ważne jest, aby wciągnąć uczniów do dyskusji, aby wspólnie rozważyć problem i dojść prawidłową drogą do jego rozwiązania. Koncentracja na problemie obliguje wychowanków do gromadzenia informacji i doświadczeń oraz reprezentowania ich wobec grupy.

 Narzucanie swojego zdania, udzielanie wskazówek i rad, bez możliwości oddania głosu grupie może zniechęcić uczniów do prezentowania własnych stanowisk, hamowanie dyskusji. Zamiast spierać się z drugą stroną o przyszłość należy pamiętać o tym, co chcemy aby stało się w przyszłości.

        Uczeń rozpoczynając swoją edukację przychodzi do szkoły z pewnym wyobrażeniem i oczekiwaniami. Niestety nie zawsze wszystko układa się tak, jak tego oczekuje. To samo można odnieść do rodzica i nauczyciela. Każdy człowiek zawiera w sobie bagaż doświadczeń, posiada zgromadzone odmienne informacje, to wszystko różni nas od siebie, sprawia, że mamy różny sposób myślenia, różne potrzeby i wartości. Kiedy wchodzimy w relacje z drugą osobą zdarza się , że napotykamy na trudności w porozumieniu się z nią. To często prowadzi do sytuacji konfliktowych, których nie brakuje w środowisku szkolnym. Aby nie pogubić się w natłoku spraw, należy nauczyć się konstruktywnie współdziałać z innymi oraz efektywnie rozwiązywać narastające problemy.

        Podsumowując, można stwierdzić, że o efektach negocjacji w dużej mierze decyduje korzystny klimat wytworzony przez wychowawcę. Niechęć, podejrzliwość, a nawet wrogość może być przełamana poprzez ,,przejście na stronę wychowanka” wyrażona uważnym słuchaniem, potwierdzeniem, akceptacją oraz szacunkiem.

Można zatem powiedzieć, że nie ma szkoły bez konfliktów, bowiem bezkolizyjne mogą być tylko takie środowiska, gdzie nic się nie dzieje, a ludzie są sobie absolutnie obojętni.

                                                                                                                     Barbara Pawłowska

 

Bibliografia

  1. Gordon T., Wychowanie bez porażek w szkole, PAX, Warszawa 2004
  2. Uniszewski Z., Konflikty i negocjacje, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000
  3. Cywińska M., Konflikty interpersonalne wśród dzieci, ERUDITUS, Poznań 1995

 

                          

Przeczytano: 410 razy. Wydrukuj|Do góry